Kurumsal karbon ayak izi

Sınır her şeydir

Hangi tüzel kişilik, hangi tesis, hangi yıl. Yan tesis, depo veya taşeron bu sınıra giriyor mu, baştan yazılır. Sınır her yıl değişirse sayılar karşılaştırılamaz ve müşteri anketi düşer.

Kapsam 1 doğrudan yakıt ve proses, kapsam 2 satın alınan elektrik ve ısı, kapsam 3 ise tedarik, sevkiyat ve kullanım gibi değer zinciridir. Üçünü birden “tam ayak izi” diye iddia etmek, veri yokken yalan söyler. Kapsam 3’ün neresi hesaplandı, neresi dışarıda kaldı, raporda durur.

• Faaliyet verisi: litre, m³, kWh, ton.
• Emisyon faktörünün kaynağı ve yılı.
• Tahmin varsa tahmin olduğu notu.
• Hariç tutulan kaynakların gerekçesi.

Belge neyi kanıtlar

Danışmanın hazırladığı envanter bir çalışmadır. Akredite doğrulayıcının verdiği beyan ayrı bir belgedir. Alıcı ikisini karıştırır. “Belgemiz var” demeden önce kimin imzaladığı ve hangi standardı yazdığı sorulur.

ZTD envanteri kurar, veri boşluğunu kapatır ve doğrulama sorularına hazırlar. Doğrulayıcı kuruluşun yerine geçmez. Aynı ekip hem hesabı yazıp hem akredite doğrulama mührü basamaz.

Ürün ayak izi ayrıdırVeri güvenilirliği için DDXİhracatçı yol haritası

Yatırım ve destekle bağı

Envanter, yeşil makine listesinin gerekçesi olabilir. Belgenin kendisi değildir. Sayaç düşmeden yazılan verimlilik iddiası, tamamlama vizesinde zorlanır.

1831 veya Responsible dosyasında karbon işi bir paket olabilir. O paketin desteklenip desteklenmediği çağrı ekine bakılır. Envanter faturasını teşvik belgesinin makine listesine yazmak hatadır.

Yeşil yatırımTÜBİTAK 1831

İki çerçeve, aynı yıl

GHG Protocol Corporate Standard, kuruluş envanterinin piyasada en çok okunan dilidir. Doğrudan emisyonu kapsam 1, satın alınan elektrik, ısı, buhar ve soğutmayı kapsam 2, değer zincirinin geri kalanını kapsam 3 diye ayırır. Kapsam 1 ve 2 ayrı raporlanır. Kapsam 3 isteğe bağlıdır; isteğe bağlı olması, alıcının sormadığı anlamına gelmez.

ISO 14064-1:2018 kuruluş düzeyinde nicelleştirme ve raporlama standardıdır. 2018 gözden geçirmesi dolaylı emisyonu daha ince keser: doğrudan emisyon ve yutak, ithal enerji, taşıma, kuruluşun kullandığı ürünler, kuruluşun ürettiği ürünlerin kullanımı ve diğer kaynaklar. Kapsam 3 kabaca bu son dört başlığın toplamıdır. Alıcı “GHG Protocol” der, doğrulayıcı “ISO 14064-1” ararsa ikisi aynı yılda, aynı sınırla ve eşleme tablosuyla yazılır. İki ayrı ton üretilmez.

Sınır çizilmeden ton yazılmaz

Önce kuruluş sınırı gelir. GHG Protocol üç yaklaşım anlatır: özsermaye payı, finansal kontrol, operasyonel kontrol. Hangisi seçildiyse yan tesis, depo, şube ve kiralanan hat o kurala göre içeri girer veya dışarı kalır. Kural her yıl değişirse geçen yılki tonla bu yılki ton karşılaştırılamaz. Müşteri anketi de düşer.

Sonra operasyonel sınır gelir. Hangi kaynaklar bu yıl hesaplandı, hangisi bilinçli olarak dışarıda. Dışarıda kalan kaynak “sıfır” değildir; raporda adı ve gerekçesi durur. Çok tesisli grupta bir fabrikanın faturası eksikse grup toplamı “tam” diye sunulmaz. Eksik tesis ayrıca yazılır.

Baz yıl, karşılaştırmanın dayanağıdır. Sınır, yöntem veya faktör ciddi değişirse baz yıl yeniden hesaplanır ve nedeni bir paragrafta durur. Yeniden hesaplama yapılmadan “yüzde 12 düşürdük” demek, sınırı daraltarak düşürmüş olabilir.

• Tüzel kişilik ve tesis listesi tek sayfada kilitlenir.
• 12 aylık dönem takvim yılı olmayabilir; alıcının istediği yıl esas alınır.
• Kontrol yaklaşımı değişmeden üç yıl aynı kalır.
• Hariç tutulan kaynak, tahmini tonuyla birlikte not edilir.

Kapsam 1 sahada nerede durur

Sabit yanma: buhar kazanı, tav fırını, kurutma, jeneratör. Hareketli yanma: şirket aracı, forklift, iş makinesi. Proses: kimyasal reaksiyon, karbonat, kaynak gazı. Kaçak: klima ve soğutucu gazı, yangın söndürücü, SF6 bulunan şalt. Bunların faaliyeti litre, metreküp, kilogram ve kaçak miktarıdır. Fatura yoksa sayaç da yoksa o satır tahminse tahmin diye yazılır.

Biyokütle yanmasından oluşan CO2, GHG Protocol’de kapsam 1 toplamının içine karıştırılmaz; ayrı raporlanır. CH4 ve N2O ise kapsamda kalabilir. Bu ayrım yapılmadan yazılan “biyokütle kullandığımız için sıfırız” cümlesi ilk denetimde düşer.

Kapsam 2: konum ve piyasa

Kapsam 2, tesisin bacasından çıkmaz. Satın alınan elektriğin üretildiği yerde çıkar. GHG Protocol Scope 2 Guidance iki yöntem ister: konum temelli, şebekenin ortalama faktörü; piyasa temelli, sözleşmenin ve kalan faktörün karışımı. Yalnızca “yeşil tarife aldık, elektrik sıfır” yazmak piyasa yönteminin belgesiz halidir. Sertifika, sözleşme ve kalan karışım raporda ayrı durur.

ISO 14064-1 tek yöntemle raporlamaya izin verir, çift yöntemi teşvik eder ama her programda zorunlu kılmaz. Alıcı çift sayı istiyorsa iki sütun açılır. İstemiyorsa kullanılan yöntem adıyla yazılır. Yöntem gizlenirse sonraki yılın karşılaştırması bozulur.

Sayaç ve fatura düzeni için DDX

Kapsam 3’ün on beş kapısı

GHG Protocol Scope 3 Standardı on beş kategori sayar. Hepsini ilk yılda birincil veriyle kapatmak çoğu imalatçı için mümkün değildir. Dürüst envanter, hangisinin bu yıl hesaplandığını ve hangisinin ekran dışında kaldığını söyler. “Kapsam 3 tamam” cümlesi, on beşinin de tarandığını iddia eder.

İlk yıl için çoğu tesiste satın alınan mal, yakıtın kuyu-depo tarafı, gelen ve giden sevkiyat, operasyondaki atık ve iş seyahati konuşulur. Ürünün kullanımı ve ömrün sonu, tek bir stok kaleminde büyükse ayrıca açılır. O hesap ürün ayak izine yaklaşır ve kurumsal toplamın içine yutulmaz.

Ürünün kullanımı ayrı sayfadadır

Hangi gazlar ve hangi faktör

Kyoto sepeti CO2, CH4, N2O, HFC, PFC, SF6 ve NF3’tür. Hepsi CO2 eşdeğerine, seçilen küresel ısınma potansiyeliyle çevrilir. Potansiyelin hangi değerlendirme raporundan alındığı raporda yazılır. Faktör yılı ile faaliyet yılı karışırsa iki envanter yan yana okunamaz.

Türkiye’de elektrik için şebeke faktörü, yakıt için ulusal veya IPCC faktörü kullanılır. Faktörün adı, yılı ve birimi satırın yanında durur. “İnternetten bir katsayı” kabul edilmez. Faktör değiştiyse baz yılın yeniden hesaplanıp hesaplanmadığı ayrıca sorulur.

• Faaliyet verisi: litre, m³, kWh, kg, ton-km.
• Faktör: kg CO2e / birim, kaynak ve yıl.
• Belirsizlik: sayaç, fatura, tahmin diye üç sınıf.
• Yoğunluk: ton CO2e / ton ürün veya ciro. Mutlak tonun yerine geçmez.

Rapor ile doğrulama belgesi

Envanter raporu danışmanın veya iç ekibin çalışmasıdır. ISO 14064-3, bu envanterin doğrulanma standardıdır. Doğrulayıcı, sınırı, veriyi, faktörü ve hesap izini inceler; sınırlı veya makul güvence verir. Aynı ekip hem envanteri yazıp hem akredite doğrulama beyanı basamaz. ZTD envanteri kurar ve doğrulama sorularına hazırlar. Akredite doğrulayıcı kuruluşun yerine geçmez.

Alıcının “belge” dediği şey bazen yalnızca rapordur, bazen üçüncü taraf beyanıdır. İhale şartnamesindeki kelime okunmadan “belgemiz var” denmez. Beyan, hangi yılı, hangi sınırı ve hangi standardı kapsıyorsa odur. Geçen yılın beyanı bu yılın elektriğini kapsamaz.

Fatura izi ayrıca okunurİhracatçı yol haritası

Bu sayı teşvik belgesi açmaz

Envanter, yeşil makine listesinin gerekçesi olabilir. Yatırım teşvik belgesi değildir. Sınırda karbon düzenlemesi de kuruluş toplamını olduğu gibi kabul etmez; belirli mallarda gömülü emisyon ve tesis verisi ister. Ürün çalışması ile kurumsal toplam bu yüzden yan yana, birbirinin yerine konmadan durur.

Aynı yıl içinde 1831 mentörlüğü, Responsible danışmanlığı ve teşvik dosyası açıksa karbon işi hangisinin gideridir, rehber söyler. Envanter faturasını makine listesine yazmak veya aynı danışman gününü iki dosyaya koymak ikisini de düşürür.

Yeşil yatırımTÜBİTAK 1831

Nasıl ilerlenir?

1. 01
   Sınırı ve yılı kilitleyinTüzel kişilik, tesis listesi ve 12 aylık dönem tek sayfada durur.
2. 02
   Veri boşluğunu işaretleyinFaturası olan kaynak hesaplanır. Olmayan kaynak tahminse öyle yazılır.
3. 03
   Kapsamı dürüstçe kesinKapsam 3’ün hangi parçası bu yıl var, hangisi sonraki yıl.
4. 04
   Raporu karşılaştırılabilir yazınGelecek yıl aynı sınırla okunacak şekilde faktör ve hariç tutmalar saklanır.
5. 05
   Doğrulama gerekiyorsa ayırınAlıcı beyan istiyorsa akredite kuruluş ayrıca seçilir.

İlgili sayfalar

Bu konu tek başına kapanmaz. Yanındaki kapı çoğu zaman asıl işi taşır.